ก่อนอื่นเราต้องรู้จักกับวาล์วทั้ง 2 แบบก่อน

1. Flap Valve เป็นวาล์วชนิดหนึ่งที่ออกแบบมาเพื่อควบคุมการไหลของของเหลวทางเดียวใช้ทั้งในระบบระบายน้ำทั้งน้ำดีและน้ำเสีย หลักการทำงานของ Flap Valve คือ เมื่อมีแรงดันจากของเหลวจากด้านใน วาล์วจะเปิดโดยอัตโนมัติเพื่อให้ของเหลวไหลผ่านได้อย่างอิสระ แต่เมื่อแรงดันลดลงหรือมีการไหลย้อนกลับ วาล์วจะปิดเองเพื่อป้องกันการไหลกลับของของเหลว วาล์วประเภทนี้มักจะติดตั้งในปลายท่อหรือจุดที่ต้องการป้องกันการไหลย้อนกลับ เช่น บริเวณทางระบายน้ำหรือทางออกของท่อระบายน้ำเสีย วัสดุที่ใช้ในการผลิต Flap Valve มักเป็นวัสดุที่มีความแข็งแรง เช่น เหล็กหล่อหรือสแตนเลส เพื่อให้ทนทานต่อสภาพการใช้งานที่หลากหลายและยืดอายุการใช้งานของวาล์วในระยะยาว
2. Sluice Gate เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการควบคุมการไหลของน้ำในช่องทางน้ำต่างๆ เช่น  คลอง, ท่อท่อระบายน้ำหรือท่อส่งน้ำ หรือเขื่อน โดยสามารถควบคุมการเปิด-ปิดด้วยชุดยกเพื่อปรับปริมาณการไหลของน้ำตามต้องการ มักใช้ในงานชลประทานและการจัดการน้ำเพื่อควบคุมระดับน้ำและป้องกันน้ำท่วม ตัวประตูมักทำจากวัสดุที่ทนทาน เช่น เหล็กหล่อหรือสแตนเลส เพื่อให้ทนต่อการกัดกร่อนและสภาพแวดล้อมที่ชื้นตลอดเวลา มาตรฐานที่ใช้โดยทั่วไปในระดับสากลคือ AWWA C 560 และ AWWA C561

เมื่อเปรียบเทียบระหว่าง Flap Valve และ Sluice Gate สามารถพิจารณาได้จากหลายปัจจัย โดยมีข้อดีและข้อเสียดังนี้ :

Flap Valve

ข้อดี:

1. การทำงานอัตโนมัติ: Flap Valve เปิด-ปิดโดยอัตโนมัติขึ้นอยู่กับแรงดันของของเหลว ไม่ต้องไปหมุนเปิดปิด เหมาะกับบริเวณที่น้ำขึ้น-ลงตลอดเวลา
2. ติดตั้งง่าย: การออกแบบที่เรียบง่ายและขนาดกะทัดรัดทำให้ติดตั้งง่าย
3. ราคาถูกและค่าบำรุงรักษาต่ำ: ราคาถูกเมื่อเทียบกับ Sluice Gate เนื่องจากไม่มีส่วนที่เคลื่อนไหวมากนัก การบำรุงรักษาจึงไม่ซับซ้อนและใช้ต้นทุนน้อย

ข้อเสีย:

1. ควบคุมการไหลไม่ได้: Flap Valve ออกแบบมาเพื่อป้องกันการไหลย้อนกลับ ไม่สามารถควบคุมปริมาณการไหลของของเหลวได้ ถ้าน้ำด้านในต่ำจนไม่มีแรงดันเป็นเวลานานจะทำให้น้ำขังและเน่าเสียได้
2. ติดตั้งได้รูปแบบเดียว: สามารถติดตั้งได้แต่แบบ On seating ทำให้ต้องติดตั้งที่ปลายท่อหรือปลายทางได้อย่างเดียว

Sluice Gate

ข้อดี:

1. ควบคุมการไหลได้: Sluice Gate สามารถเปิด-ปิดได้ตามระดับที่ต้องการ ทำให้ควบคุมปริมาณการไหลของน้ำได้ ไม่เกิดน้ำขังและเน่าเสีย
2. รองรับการไหลปริมาณมาก: เหมาะสำหรับการใช้งานในระบบที่ต้องการควบคุมการไหลของน้ำในปริมาณมาก เช่น ในเขื่อนหรือระบบชลประทาน
3. ทนทานและใช้งานได้ยาวนาน: Sluice Gate มักทำจากวัสดุที่แข็งแรงและทนทานต่อการกัดกร่อน ทำให้มีอายุการใช้งานยาวนาน
4. ติดตั้งได้หลายรูปแบบ: Sluice Gate จะสามารถติดตั้งได้ 2 แบบ ทั้งแบบ on Seating และ Off seating ทำให้สามารถป้องกันน้ำท่วมโดยการติดตั้งภายในพื้นที่ของเราได้

ข้อเสีย:

1. ราคาสูง: ราคาจะสูงกว่า Flap Gate และจะยิ่งแตกต่างมากยิ่งขึ้นเมื่อขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ
2. ต้องการการควบคุมด้วยมือหรือกลไก: การเปิด-ปิดต้องใช้การควบคุมด้วยมือหรือระบบกลไกเสริม ทำให้การใช้งานในบางกรณีไม่สะดวกเท่าที่ควร เช่นกรณีที่น้ำขึ้น-ลงบ่อยๆ ทำให้ต้องหมุนเปิดปิดบ่อยๆ

สรุป

Flap Valve เหมาะสำหรับการใช้งานที่ต้องการป้องกันการไหลย้อนกลับและติดตั้งง่ายโดยมีค่าใช้จ่ายต่ำ ไม่ต้องเปิด-ปิดเองเหมาะกับกรณีที่ต้องเปิด-ปิดบ่อย แต่ต้องติดที่ปลายท่อเท่านั้น ในขณะที่ Sluice Gate เหมาะกับงานที่ต้องการควบคุมการไหลของน้ำไม่เกิดน้ำขังและเน่าเสีย แต่มีราคาสูงมากกว่า แต่สามารถติดตั้งทั้งด้านในและด้านนอกเพราะสามารถรับน้ำได้ 2 ทาง

การเลือกใช้ Sluice Gate โดยเบื้องต้นจำเป็นต้องคำนึงถึง 4 ประการหลักคือ

1. Size หรือขนาด การเลือกขนาดจะแบ่งเป็น 2 แบบ ขึ้นอยู่กับลักษณะการใช้งาน
   1.1 แบบติดที่ปากท่อ ซึ่งจะขึ้นอยู่กับขนาดท่อที่เราต้องการนำไปปิด โดยถ้านำไปปิดท่อ คลส. ขนาด 80 ซม. ก็ควรเลือกใช้ Sluice Gate ขนาด 800×800 มม.
   1.2 แบบเสียบเข้าในรางยู ในแบบนี้จะเจอไม่บ่อยเพราะส่วนมากจะไปติดตั้งที่ปลายทางและที่ปลายทางจะเป็นบ่อรับทำให้เป็นแบบลักษณ์การติดตั้งแบบ 1.1 แต่ถ้าจำเป็นต้องติดตั้งแบบนี้ จะทำการวัดความกว้างและสูงของรางยูเพื่อออกแบบความกว้างและความสูงของประตูน้ำตามหน้างาน แต่อย่างไรก็ตามการนำประตูน้ำไปใช้ในรางยูจะทำให้เกิดการขวางทางน้ำจากกรอบประตูน้ำ และทำให้ประสิทธิภาพการระบายน้ำของรางยูจะลดลงอย่างมาก
2. Installation หรือลักษณะการติดตั้ง การติดตั้งทั่วๆไปในบ้านเราจะมี 2 แบบหลักๆ คือ
   
   2.1 แบบทั่วไป การติดตั้งในแบบนี้พวงมาลัย เกียร์ และเพลาโผล่ขึ้นมาจากบ่อ ซึ่งอาจทำให้บดบังทัศนวิสัย หรือกีดขวางเส้นทางจราจรได้ เพื่อเลียกเลี่ยงปัญหาต่างๆเหล่านี้จึงมีการออกแบบแบบที่ 2.2 ขึ้นมาเพื่อแก้ไขปัญหานี้
   2.2 แบบติดตั้งให้หลบอยู่ภายในบ่อพัก โดยถ้าต้องการติดตั้งแบบนี้ต้องเลือกใช้ Sluice Gate แบบ Non-Rising Stem หรือ ประตูน้ำบานเลื่อนแบบก้านไม่ยก โดยตัวบานประตูน้ำจะยกขึ้นมาเมื่อเราทำการเปิดประตูน้ำ แต่เพลาของประตูน้ำจะไม่เคลื่อนที่ขึ้นเหมือนแบบ 2.1 ทำให้เพลาไม่โผล่ขึ้นไปบนพื้นถนนและไม่กีดขวางทางจราจร ถ้าจำเป็นต้องติดตั้งแบบนี้จำเป็นจะต้องออกแบบความลึกบ่อและระยะท่อให้เหมาะสม โดยระยะจาก หลังท่อถึงพื้น ต้องมากกว่า ขนาดของประตูน้ำ + 60 ซม. เป็นอย่างน้อยและท้องท่อถึงก้นบ่อไม่ความน้อยกว่า 15 ซม. เพื่อให้ประตูน้ำสามารถติดตั้งภายในบ่อได้ และประตูน้ำแบบ Non-Rising แบบนี้จะมีข้อเสียคือถ้าน้ำท่วมบานประตูเราจะไม่สามารถรู้ได้ว่าตอนนี้ประตูน้ำเปิดหรือปิดอยู่ หรือเปิดอยู่เท่าไร
3. Usage & Type หรือการใช้งานและชนิดของประตูน้ำ โดยหลักๆทางเราจะแบ่งออกเป็น 3 แบบ คือ
   3.1 การรั่วซึมตามมาตรฐาน AWWA โดยการเลือกประตูน้ำบานเลื่อนที่ผลิตตามมาตรฐาน AWWA ซึ่งมีอยู่ 4 มาตรฐานหลัก (สามารถอ่านเพิ่มเติมได้โดยการคลิ๊กที่นี่) ซึ่งโดยปกติตามมาตรฐาน AWWA นั้นจะอนุญาตให้มีการรั่วซึ่มไม่เกินประมาณ 1.25 ลิตรต่อนาทีต่อเส้นรอบบาน 1 เมตร โดยสามารถเข้าไปอ่านมาตรฐานการทดสอบเพิ่มเติมได้ที่นี่>>> มาตรฐานการทดสอบประตูน้ำบานเลื่อน
   3.2 แบบชะลอน้ำ เป็นการเลือกใช้ประตูน้ำเพื่อชะลอไม่ให้น้ำจากภายนอกเข้ามาในระบบเร็วเกินไป ปกติจะนำไปใช้กับระบบที่มีระบบในการสูบน้ำออกอยู่แล้ว ซึ่งประตูน้ำแบบนี้จะประหยัดค่าประตูน้ำ(ในกรณีที่เทียบกับการผลิตตามมาตรฐานAWWAในวัสดุเดียวกัน) และถ้าเลือกใช้วัสดุเป็นสแตนเลสจะลดเรื่องการซ่อมบำรุงไปได้มากจนแทบไม่ต้องบำรุงรักษาอะไรเลย
   3.3 แบบไม่ให้มีการรั่วซึม แบบนี้จะเป็นการใส่ยางเพื่อเป็นซีลไว้ป้องกันน้ำรั่ว ซึ่งไม่มีมาตรฐานรองรับการผลิต เพราะการใส่ซีลยางเข้าไปในประตูน้ำลักษณะนี้จะไม่เหมาะกับการซ่อมบำรุงอย่างมาก เนื่องจากอายุการใช้งานของซีลยางจะต่ำ และการเปลี่ยนซีลสำหรับประตูน้ำบานเลื่อนนั้นจะยากมากเพราะจำเป็นต้องบล็อคน้ำเพื่อจะลงไปเปลี่ยนซีลทุกครั้ง
4. Material หรือวัสดุ ในประเทศไทยวัสดุที่ใช้ทั่วๆไปจะมี 3 แบบ ได้แก่
   4.1 เหล็กเหนียว ซึ่งจะมีราคาถูก ส่วนมากจะใช้กับแบบชะลอน้ำเพราะราคาถูก แต่จำเป็นต้องทำการเปิด-ปิดบานประตูทุกๆ 1-2 เดือนเพื่อป้องกันการที่บานกับกรอบบานติดกันเพราะสนิมและทำให้ไม่สามารถเปิดหรือปิดบานได้ อย่างไรก็ตามการเลือกใช้เหล็กเหนียวมาทำประตูน้ำ Sluice Gate เป็นการเลือกวัสดุที่ไม่เหมาะกับงาน ทำให้ต้องทำการบำรุงรักษาบ่อย ควรทำสี 3 ปีครั้งเป็นอย่างน้อย และที่สำคัญคือต้องมีคนมาคอยเปิด-ปิดทุกๆ 1-2 เดือน สำคัญมากๆ***
   4.2 เหล็กหล่อ จะราคาสูงกว่าเหล็กเหนียวเพราะทนการกัดกร่อนจากการเกิดสนิมได้ดีกว่า และส่วนมากผลิตตาม AWWA C560 ทำให้เป็นบานที่มีมาตรฐานและทนต่อการใช้งานและดูแลรักษาไม่เยอะ(เปิด-ปิด 1 ปีครั้ง และทำสีทุกๆ 3-5 ปี)
   4.3 สแตนเลส โดยปกติถ้าผลิตตามาตรฐาน AWWA C561 จะมีการรั่วซึมต่ำ การบำรุงรักษาระยะสั้นไม่เยอะแต่ราคาสูงมาก และซีลมีอายุการใช้งานนานเกิน 5 ปี แต่เมื่อต้องเปลี่ยนซีลจะทำได้ยาก โดยถ้าจะติดตั้งในระบบที่มีระบบสูบน้ำออกช่วยเราแนะนำให้ใช้แบบไม่มีซีล(แบบชะลอน้ำ) เพราะสแตนเลสจะทนต่อการกัดกร่อนได้ดีมากและเมื่อไม่มีซีลจะทำให้เราไม่ต้องดูแลและบำรุงรักษาอะไรเลยไปเป็น 10 ปีได้สบายๆ

เริ่มต้นที่วัสดุหลักที่ใช้ในการผลิตจะแตกต่างกันสามารถดูได้ตามตารางด้านล่าง

ซึ่งจากด้านบนจะเห็นได้ว่าวัสดุหลักของมาตรฐาน AWWA C560 จะใช้เหล็กหล่อเป็นหลักซึ่งเหล็กหล่อจะมีคุณสมบัติที่ทนการกัดกร่อนได้ดีกว่าซึ่งก็แปลว่าโอกาสที่จะเกิดสนิมน้อยกว่าและช้ากว่าเหล็กเหนียวมาก ส่วนตัวเพลาเป็นสแตนเลสทำให้ไม่เป็นสนิมเลยและการเปิดปิดก็จะง่ายและอายุการใช้งานก็นานกว่าเหล็กเหนียว และสุดท้ายตัวกันรั่วที่เลือกใช้เป็นทองเหลืองเพราะทองเหลืองเป็นวัสดุที่มีการหล่อลื่นในตัวเองทำให้มีแรงเสียดทานที่ต่ำเทำให้เปิดหรือปิดได้เบากว่า และเมื่อกันรั่วเป็นทองเหลืองจะไม่เป็นสนิมและไม่เกิดการติดขัดของบานกับกรอบบาน และมีอัตราการรั่วที่เป็นมาตรฐานคือไม่เกิน 1.25 ลิตรต่อนาทีต่อเส้นรอบบาน1เมตร ซึ่งแบบเหล็กเหนียวทั่วไปทำได้แค่ชะลอน้ำ

แก้การรั่วโดยการใส่ยางNBR เมื่อใส่ยางกันรั่วเพื่อแก้ไขเรื่องการรั่วในช่วงแรกๆจะกันรั่วได้ดีมากและดีกว่าแบบ AWWA C560 แต่เมื่อใช้ไป 2-3 ปี เมื่อยางเริ่มเสื่อมจำทำให้น้ำรั่วระหว่างบานกับกรอบบานมากกว่าปกติเพราะระยะห่างที่เกิดจากยาง สุดท้ายบานที่ใส่ยางจะรั่วมากที่สุดเมื่อยางหมดอายุใช้งาน
ยางหมดอายุก็เปลี่ยนยางได้ การออกแบบประตูน้ำแบบเหล็กเหนียวถูกออกแบบให้สามารถเปลี่ยนยางได้โดยมีประกับกดยางที่เป็นสแตนเลสแต่ตัวเกลียวกลับอยู่ในบานที่เป็นเหล็กเหนียว เมื่อบานเป็นสนิมเกลียวก็เป็นสนิมดังนั้นเราสามารถเปลี่ยนยางได้ แต่ไม่ง่ายต้องมีอุปกรณ์ช่วย หรืออาจจะต้องเปลี่ยนบานใหม่ และบางหน้างานประตูน้ำแช่อยู่ในน้ำการที่เราจะลงไปซ่อมบำรุงจะยากหรืออาจจะเป็นไปไม่ได้เลย

จากที่กล่าวมาทั้งหมดจะพบว่าประตูน้ำ Sluice Gate AWWA C560 จะดีกว่าในทุกด้าน แต่ทำไมยังมีการนำประตูน้ำแบบเหล็กเหนียว(ทั่วไป) มาใช้อีก นั่นก็เพราะราคาของประตูน้ำแบบเหล็กเหนียวถูกกว่าแบบ AWWA C560 กว่าครึ่งหนึ่งของแบบ AWWA C560 นั่นเอง

ซึ่งความต่างของราคานี้เองทำให้ปัจจุบันยังพบการใช้งานประตูน้ำแบบเหล็กเหนียวกันอย่างแพร่หลาย แต่ปัญหาที่พบคือติดตั้งไปได้ 2-3 ปี พอจะใช้งานบานประตูเกิดติดขัดไม่สามารถเปิดหรือปิดได้ ทำให้เกิดปัญหาที่ว่ามีก็เหมือนไม่มี(เวลาจะใช้แต่ไม่สามารถใช้ได้) เพราะประตูน้ำชนิดนี้จะเป็นแบบปกติปิดหรือปกติเปิด กล่าวคือไม่เปิดก็ปิดเป็นเวลานานๆ และเนื่องด้วยวัสดุเป็นเหล็กเหนียวซึ่งไม่เหมาะกับการแช่น้ำในระบบเปิดอยู่แล้ว ทำให้เกิดสนิมขึ้นและสนิมเกาะติดกันระหว่างบานกับกรอบบานทำให้เกิดการติดขัดและไม่สามารถเปิดหรือปิดได้ และทำให้บานเสียหาย

Sluice Gate แบบเหล็กเหนียวสามารถใช้ได้ไหม? คำตอบคือใช้ได้ครับ แต่ต้องหมั่นดูแลรักษา เช่นต้องคอยเปิด-ปิดทุกๆ 1-2 เดือน เพื่อป้องกันการติดขัดของตัวบานกับกรอบบาน และพยายามทำสีใหม่ทุก 2 หรือ 3 ปี สุดท้ายควรเลือกใช้ประตูน้ำเหล็กเหนียวที่ไม่ใส่ยางเพราะถ้าไม่ใส่ยางในวันที่เราติดตั้งมีการรั่วเท่าไรวันต่อๆมาก็รั่วเท่าเดิมไม่มีเพิ่มขึ้น (เราสามารถบริหารการรั่วโดยการติดตั้งปั๊มช่วยระบายน้ำออกในกรณีติดตั้งเพื่อป้องกันน้ำท่วม)

สรุปความแตกต่างระหว่างประตูน้ำบานเลื่อน แบบ AWWA C560 ราคาสูงกว่าแบบเหล็กเหนียวมาก แต่จะลดภาระการดูแลและประหยัดเรื่องต้นทุนในบำรุงรักษา ถ้าเรามีงบประมาณเพียงพอควรเลือกใช้แบบ AWWA เพื่อลดปัญหาต่างๆและไม่ยุ่งยากในการดูแลและบำรุงรักษา