ก่อนอื่นเราต้องรู้จักกับวาล์วทั้ง 2 แบบก่อน

1. Flap Valve เป็นวาล์วชนิดหนึ่งที่ออกแบบมาเพื่อควบคุมการไหลของของเหลวทางเดียวใช้ทั้งในระบบระบายน้ำทั้งน้ำดีและน้ำเสีย หลักการทำงานของ Flap Valve คือ เมื่อมีแรงดันจากของเหลวจากด้านใน วาล์วจะเปิดโดยอัตโนมัติเพื่อให้ของเหลวไหลผ่านได้อย่างอิสระ แต่เมื่อแรงดันลดลงหรือมีการไหลย้อนกลับ วาล์วจะปิดเองเพื่อป้องกันการไหลกลับของของเหลว วาล์วประเภทนี้มักจะติดตั้งในปลายท่อหรือจุดที่ต้องการป้องกันการไหลย้อนกลับ เช่น บริเวณทางระบายน้ำหรือทางออกของท่อระบายน้ำเสีย วัสดุที่ใช้ในการผลิต Flap Valve มักเป็นวัสดุที่มีความแข็งแรง เช่น เหล็กหล่อหรือสแตนเลส เพื่อให้ทนทานต่อสภาพการใช้งานที่หลากหลายและยืดอายุการใช้งานของวาล์วในระยะยาว
2. Sluice Gate เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการควบคุมการไหลของน้ำในช่องทางน้ำต่างๆ เช่น  คลอง, ท่อท่อระบายน้ำหรือท่อส่งน้ำ หรือเขื่อน โดยสามารถควบคุมการเปิด-ปิดด้วยชุดยกเพื่อปรับปริมาณการไหลของน้ำตามต้องการ มักใช้ในงานชลประทานและการจัดการน้ำเพื่อควบคุมระดับน้ำและป้องกันน้ำท่วม ตัวประตูมักทำจากวัสดุที่ทนทาน เช่น เหล็กหล่อหรือสแตนเลส เพื่อให้ทนต่อการกัดกร่อนและสภาพแวดล้อมที่ชื้นตลอดเวลา มาตรฐานที่ใช้โดยทั่วไปในระดับสากลคือ AWWA C 560 และ AWWA C561

เมื่อเปรียบเทียบระหว่าง Flap Valve และ Sluice Gate สามารถพิจารณาได้จากหลายปัจจัย โดยมีข้อดีและข้อเสียดังนี้ :

Flap Valve

ข้อดี:

1. การทำงานอัตโนมัติ: Flap Valve เปิด-ปิดโดยอัตโนมัติขึ้นอยู่กับแรงดันของของเหลว ไม่ต้องไปหมุนเปิดปิด เหมาะกับบริเวณที่น้ำขึ้น-ลงตลอดเวลา
2. ติดตั้งง่าย: การออกแบบที่เรียบง่ายและขนาดกะทัดรัดทำให้ติดตั้งง่าย
3. ราคาถูกและค่าบำรุงรักษาต่ำ: ราคาถูกเมื่อเทียบกับ Sluice Gate เนื่องจากไม่มีส่วนที่เคลื่อนไหวมากนัก การบำรุงรักษาจึงไม่ซับซ้อนและใช้ต้นทุนน้อย

ข้อเสีย:

1. ควบคุมการไหลไม่ได้: Flap Valve ออกแบบมาเพื่อป้องกันการไหลย้อนกลับ ไม่สามารถควบคุมปริมาณการไหลของของเหลวได้ ถ้าน้ำด้านในต่ำจนไม่มีแรงดันเป็นเวลานานจะทำให้น้ำขังและเน่าเสียได้
2. ติดตั้งได้รูปแบบเดียว: สามารถติดตั้งได้แต่แบบ On seating ทำให้ต้องติดตั้งที่ปลายท่อหรือปลายทางได้อย่างเดียว

Sluice Gate

ข้อดี:

1. ควบคุมการไหลได้: Sluice Gate สามารถเปิด-ปิดได้ตามระดับที่ต้องการ ทำให้ควบคุมปริมาณการไหลของน้ำได้ ไม่เกิดน้ำขังและเน่าเสีย
2. รองรับการไหลปริมาณมาก: เหมาะสำหรับการใช้งานในระบบที่ต้องการควบคุมการไหลของน้ำในปริมาณมาก เช่น ในเขื่อนหรือระบบชลประทาน
3. ทนทานและใช้งานได้ยาวนาน: Sluice Gate มักทำจากวัสดุที่แข็งแรงและทนทานต่อการกัดกร่อน ทำให้มีอายุการใช้งานยาวนาน
4. ติดตั้งได้หลายรูปแบบ: Sluice Gate จะสามารถติดตั้งได้ 2 แบบ ทั้งแบบ on Seating และ Off seating ทำให้สามารถป้องกันน้ำท่วมโดยการติดตั้งภายในพื้นที่ของเราได้

ข้อเสีย:

1. ราคาสูง: ราคาจะสูงกว่า Flap Gate และจะยิ่งแตกต่างมากยิ่งขึ้นเมื่อขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ
2. ต้องการการควบคุมด้วยมือหรือกลไก: การเปิด-ปิดต้องใช้การควบคุมด้วยมือหรือระบบกลไกเสริม ทำให้การใช้งานในบางกรณีไม่สะดวกเท่าที่ควร เช่นกรณีที่น้ำขึ้น-ลงบ่อยๆ ทำให้ต้องหมุนเปิดปิดบ่อยๆ

สรุป

Flap Valve เหมาะสำหรับการใช้งานที่ต้องการป้องกันการไหลย้อนกลับและติดตั้งง่ายโดยมีค่าใช้จ่ายต่ำ ไม่ต้องเปิด-ปิดเองเหมาะกับกรณีที่ต้องเปิด-ปิดบ่อย แต่ต้องติดที่ปลายท่อเท่านั้น ในขณะที่ Sluice Gate เหมาะกับงานที่ต้องการควบคุมการไหลของน้ำไม่เกิดน้ำขังและเน่าเสีย แต่มีราคาสูงมากกว่า แต่สามารถติดตั้งทั้งด้านในและด้านนอกเพราะสามารถรับน้ำได้ 2 ทาง

มาตรฐานของประตูน้ำบานเลื่อน Sluice Gate โดยทั่วไปผู้ผลิตจะอ้างอิงตามมาตรฐานของอเมริกา คือ AWWA ที่ย่อมาจาก American Water Works Association ซึ่งตามมาตรฐานนี้จะมีการระบุอัตราการรั่วซึมที่ยอมรับได้ รวมถึงขบวนการผลิตและวัสดุที่เป็นชิ้นส่วนหลักอย่างชัดเจน ซึ่งจะทำให้คุณภาพของประตูน้ำบานเลื่อนที่ผลิตออกมาจะมีคุณสมบัติที่เหมาะสมกับการใช้งานได้อย่างดีเยี่ยม ปัจจุบันมาตรฐาน AWWA ที่เราใช้มี 2 แบบได้แก่

1. AWWA C560-14 Cast Iron Slide Gates เป็นมาตรฐานการผลิตประตูน้ำเหล็กหล่อที่มีส่วนประกอบหลัก เช่น ลิ้นหรือบาน(Disc or Gate), กรอบบาน(Frame), ประกับ(Wedge) เป็นเหล็กหล่อ และมีหน้าสัมผัส(Seat)เป็นทองเหลือง และมีเพลา(Stem) เป็นสแตนเลส โดยมีอัตราการรั่วซึมตามมาตรฐานไม่เกิน 1.25 ลิตรต่อนาทีต่อเส้นรอบบาน 1 เมตรเมื่อรับแรงดันน้ำด้านหน้าบาน(On Seating) และมีอัตราการรั่วซึมตามมาตรฐานไม่เกิน 2.5 ลิตรต่อนาทีต่อเส้นรอบบาน 1 เมตรเมื่อรับแรงดันน้ำด้านในบาน(Off Seating)
2. AWWA C561-14 Fabricated stainless Steel Slide Gates เป็นมาตรฐานการผลิตประตูน้ำสแตนเลสจากการเชื่อมประกอบโดยมีส่วนประกอบหลัก เช่น ลิ้นหรือบาน(Disc or Gate), กรอบบาน(Frame),เพลา(Stem) เป็นสแตนเลส และใช้ Ultra high molecular weight polyethylene (UHMWPE) เป็นตัวกันรั่วซึมที่หน้าสัมผัส โดยมีอัตราการรั่วซึมตามมาตรฐานไม่เกิน 1.25 ลิตรต่อนาทีต่อเส้นรอบบาน 1 เมตร ทั้ง 2 ด้าน

ทั้งนี้มาตรฐาน AWWA ที่เกี่ยวกับ Sluice Gate ยังมีอีก 2 แบบ คือ AWWA C562 และ AWWA 563

อย่างไรก็ตามเนื่องจากเพื่อประหยัดงบประมาณในการผลิตประตูน้ำบานเลื่อน Sluice Gate ทางกรมชลประทานได้มีการออกแบบประตูน้ำบานเลื่อนตามมาตรฐานของทางกรมชลประทานมาหลายรูปแบบเพื่อลดต้นทุนก่อสร้างและเหมาะกับการใช้งานตามที่ต้องการ  เช่น แบบเหล็กเหนียวแบบพื้นฐานที่ไม่ใส่หน้าสัมผัส และแบบบานเหล็กเหนียวกรอบเหล็กหล่อเพื่อใช้ในการชะลอน้ำ(อัตราการรั่วสูงไม่สามารถกำหนดได้), แบบบานและกรอบเป็นเหล็กหล่อ(ไม่ใส่หน้าสัมผัส)และเพลาเป็นเหล็กเหนียว, แบบบานเหล็กเหนียวกรอบเหล็กหล่อแบบใส่หน้าสัมผัสเป็นยาง เป็นต้น

Sluice Gate หรือ Slide Gate

AWWA standard ได้มีการออกมาตรฐานเกี่ยวกับประตูน้ำบานเลื่อนเบื้องต้นครั้งแรกในปี 1941 และใช้ตัวย่อว่า AWWA C501-41T : Tentative AWWA Standard for Sluice Gate ซึ่งใช้คำเรียกประตูน้ำบานเลื่อนว่า “Sluice Gate” โดยมาตรฐานนี้ได้อธิบายเกี่ยวกับการออกแบบและการผลิตประตูน้ำบานเลื่อนแบบเหล็กหล่อเท่านั้น และในปี 1967 ได้มีการแก้ไขและปรับปรุงมาเป็น AWWA C501-67 : Cast Iron Sluice Gate และต่อมาได้มีการแก้ไขในส่วนย่อยอีก 3 ครั้ง ในปี 1980, 1987 และ 1992 ซึ่งในเวลาต่อมาเครื่องจักรและอุปกรณ์เริ่มมีการพัฒนามากขึ้นรวมถึงมีความต้องการใช้วัสดุที่หลากหลายมากขึ้นเพื่อให้เหมาะกับสภาพการใช้งานทำให้ทางสภามาตรฐานได้ทำการปรับปรุงมาตรฐานและขั้นตอนการผลิตและรวมถึงความแตกต่างของวัสดุด้วย ด้วยเหตุนี้เองจึงเปลี่ยนจากคำว่า “Sluice Gate” เป็น “Slide gate” และนำ AWWA C501-92 มาออกแบบใหม่เป็น AWWA C560-00 และยังมีการออก AWWA C561 ถึง C563 ตามมาในปี 2004 อีกด้วย

สรุปว่าเริ่มแรกประตูน้ำบานเลื่อนที่ทำจากเหล็กหล่อเรียกว่า Sluice Gate แต่ต่อมามีวัสดุที่นำมาใช้ในการผลิตหลากหลายขึ้นเลยเปลี่ยนชื่อเป็น Slide Gate เพื่อให้สอดคล้องกับการเคลื่อนที่แบบสไลด์ขึ้นลงของบานประตูนั่นเอง